सुख्खायामको चुनौती: बढ्दो गर्मीसँगै चट्याङको उच्च जोखिम, कसरी जोगिने?
काठमाडौँ । हिउँदको बिदाइसँगै आकाश खुल्नुपर्नेमा तुवाँलो र धुलोले वायुमण्डल ढाकेको छ। जमिन सुकेर धाँजा फाँटेका छन् भने वनजंगलमा डढेलोको डढेलोको प्रकोप बढ्दो छ। यो सुख्खा मौसमको मार खेपिरहेका आम नागरिकका लागि अर्को एउटा डरलाग्दो प्राकृतिक चुनौती थपिएको छ— चट्याङ।
नेपालमा विशेषगरी फागुनदेखि जेठसम्मको समय (प्री-मनसुन) लाई चट्याङको 'पिक सिजन' मानिन्छ। गर्मीले जमिन तातेपछि वायुमण्डलमा विकसित हुने प्रणालीले गर्दा यो समयमा हावाहुरी र असिनासँगै भयानक चट्याङ पर्ने गर्दछ।
सुख्खा मौसम र चट्याङको सम्बन्ध
वैज्ञानिक हिसाबले हेर्दा, सुख्खा र गर्मी मौसममा जमिनको तातो हावा तीव्र गतिमा माथि जाँदा आकाशमा 'क्युमुलोनिम्बस' बादल बन्छ। यस्ता बादलहरूमा हुने सकारात्मक र नकारात्मक चार्जको घर्षणले गर्दा विद्युतीय लहर उत्पन्न हुन्छ, जसलाई हामी चट्याङ भन्छौँ। नेपाल जस्तो भौगोलिक बनावट भएको देशमा चट्याङबाट वर्षेनी सयौँ मानिसले ज्यान गुमाउने गरेका छन्।
जोखिममा को?
सुख्खायाममा चट्याङको सबैभन्दा बढी जोखिम निम्न क्षेत्र र व्यक्तिहरूमा हुने गर्दछ:
- किसानहरू: खेतबारीमा काम गरिरहेका वा खुला ठाउँमा रहेका किसान।
- गोठाला र चौपाया: वनजंगल वा खुला चौरमा चर्न गएका वस्तुभाउ।
- अग्ला संरचना: पहाडी भेगका डाँडाहरू र अर्थिङ नगरिएका अग्ला भवनहरू।
- विद्युतीय उपकरण: घरभित्रै बसे पनि विद्युतीय सामग्री चलाइरहेका मानिसहरू।
चट्याङबाट बच्ने उपायहरू: पोर्टलका पाठकका लागि टिप्स
विज्ञहरूका अनुसार, चट्याङ आफैँमा रोक्न नसकिने प्राकृतिक प्रक्रिया भए पनि सचेतता अपनाएमा मानवीय क्षति शून्यमा झार्न सकिन्छ:
- आकाश गर्जिएमा घरभित्रै बस्नुस्: यदि आकाशमा बिजुली चम्किएको वा बादल गर्जिएको सुन्नुभयो भने तुरुन्तै सुरक्षित पक्की घरभित्र जानुहोस्।
- खुला ठाउँ र रूखबाट टाढा रहनुस्: चौर, खेलमैदान वा एक्लो अग्लो रूखमुनि ओत लाग्नु सबैभन्दा खतरनाक हुन्छ।
- विद्युतीय सामग्रीको प्रयोग नगर्नुस्: चट्याङ परेको बेला मोबाइल चार्जमा राख्ने, टेलिभिजन चलाउने वा तारवाला फोनको प्रयोग गर्नु हुँदैन।
- धातुका सामान नछुनुस्: फलामका रड, साइकल, वा पानीको पाइप जस्ता धातुका वस्तुहरूबाट टाढै रहनुपर्छ।
- गाडी भित्र सुरक्षित: यदि तपाईं कार वा बन्द गाडी भित्र हुनुहुन्छ भने त्यहीँ बस्नुस्, तर गाडीको धातुको भाग नछुनुस्।
सुख्खा मौसमले निम्त्याउने डढेलो र खानेपानीको अभाव त छँदैछ, त्यसमा चट्याङको डरले जनजीवन थप त्रसित बनाउने गर्दछ। पूर्वसूचना प्रणालीको विकास र व्यक्तिगत सचेतनाले मात्र यो प्राकृतिक प्रकोपबाट बच्न सकिन्छ। त्यसैले, मौसम बदलिने बित्तिकै सुरक्षित रहन र अरूलाई पनि सचेत गराउन ढिला नगर्नुहोस्।
